Bewegen tijdens chemotherapie: wat mag en wat helpt?

“Mag ik wel bewegen tijdens mijn chemo?” Het is één van de vragen die ik het vaakst krijg van mensen die een kankerbehandeling ondergaan. Het antwoord verrast velen: in de meeste gevallen mag het niet alleen, het helpt ook aantoonbaar. In dit artikel lees je wat beweging tijdens chemotherapie kan betekenen, waar je op let en hoe begeleide oncologische revalidatie het verschil maakt.

Waarom bewegen tijdens chemo zinvol is

Jarenlang was het advies aan kankerpatiënten vooral: rust nemen. Ondertussen tonen tientallen studies het omgekeerde aan. Aangepaste beweging tijdens een kankerbehandeling:

• Vermindert vermoeidheid. Kankergerelateerde vermoeidheid is de meest voorkomende klacht tijdens chemo. Doelgerichte beweging is er het best onderbouwde middel tegen: in een grote meta-analyse (Mustian, JAMA Oncology 2017) werkte beweging zelfs beter dan medicatie. Extra rust alleen helpt niet tegen deze vorm van vermoeidheid; de richtlijnen adviseren juist om inactiviteit te vermijden.
• Behoudt spierkracht en conditie. Chemo en verminderde activiteit breken conditie en spiermassa af. Trainen tijdens de behandeling remt die achteruitgang aantoonbaar af, zodat je het herstel nadien vanuit een sterkere basis start.
• Kan helpen om de behandeling vol te houden. In onderzoek (de PACES-studie) hadden patiënten die begeleid trainden tijdens hun chemo minder vaak dosisaanpassingen nodig dan wie geen programma volgde.
• Doet vaak mentaal deugd. Beweging kan de levenskwaliteit verbeteren en geeft structuur, zelfvertrouwen en het gevoel zelf iets te kunnen doen in een periode waarin veel van buitenaf bepaald wordt.

Wat betekent “aangepast” bewegen?

Bewegen tijdens chemo is geen kwestie van doorbijten. De sleutel is dosering: de juiste intensiteit op het juiste moment. Je energie schommelt per kuur en per week. Vlak na een toediening kan een korte wandeling al genoeg zijn; in een betere week kan er meer.

Een goed programma combineert meestal:

1. Uithouding: wandelen, fietsen of hometrainer op een intensiteit die bij je energie van dat moment past.
2. Krachtoefeningen: lichte weerstandsoefeningen om spiermassa te behouden, opgebouwd in kleine stappen.
3. Mobiliteit en ademhaling: zeker na een operatie of bij spanning en stress.

Als KineCoach Oncologie stem ik dit af op je behandelschema, je bloedwaarden en hoe jij je voelt. We meten je startconditie en bouwen op in haalbare stappen, met ruimte voor mindere dagen.

Wanneer ben je voorzichtig of overleg je eerst?

Bewegen tijdens chemo is meestal veilig, maar er zijn situaties waarin je eerst met je arts of oncoloog overlegt:

• Bij koorts, infecties of erg lage bloedwaarden (rode en witte bloedcellen, bloedplaatjes)
• Bij hartklachten, ernstige kortademigheid of duizeligheid
• Bij botmetastasen of een verhoogd botbreukrisico
• Bij tintelende of dove voeten (perifere neuropathie): bewegen kan meestal wél, maar we kiezen dan vormen met minder valrisico, zoals de hometrainer of oefeningen met steun
• Bij een pas geplaatste poortkatheter is het gangbare advies om de schouder- en borstregio de eerste weken niet zwaar te belasten; vraag ernaar bij je team

En het algemene principe: verandert je toestand of twijfel je, overleg dan eerst met je behandelend team.

Dit is precies waarom begeleiding waardevol is: een oncologisch geschoolde kinesist weet wanneer er getraind kan worden, wanneer er getemperd moet worden en stemt indien nodig af met je behandelend team.

Ook tijdens bestraling of na de operatie

Wat voor chemotherapie geldt, geldt grotendeels ook voor radiotherapie en de periode na een operatie. Na bijvoorbeeld een borstoperatie is het belangrijk om de schouder vroeg maar geleidelijk te mobiliseren, op geleide van de wondheling en in overleg met je chirurg: zo voorkom je stijfheid zonder de wondgenezing te belasten. Ook je arm opvolgen loont: wie de eerste tekenen van vochtophoping tijdig laat meten en behandelen, verkleint de kans dat lymfoedeem chronisch wordt; lees daarover meer in het artikel over lymfoedeem na borstkanker. Tijdens bestraling helpt lichte beweging om conditie en energie op peil te houden.

Sommige mensen starten zelfs al vóór de behandeling met prehabilitatie: je conditie versterken voor een operatie of zware kuur, zodat je het traject beter aankunt. Ook de revalidatie na de operatie zelf verloopt dan vlotter.

Hoe verloopt oncologische revalidatie in de praktijk?

In mijn praktijk in Bunsbeek (Glabbeek) verloopt een traject in drie stappen:

1. Intake en plan: we bespreken je diagnose, behandelingen en doelen, meten je startconditie en maken een plan op maat.
2. Multimodale aanpak: een combinatie van oefentherapie, mobiliteit, educatie en manuele technieken, indien nodig gecombineerd met oedeemtherapie.
3. Evaluatie en zelfstandigheid: we evalueren regelmatig en sturen bij. Het einddoel is dat je zelfstandig verder kunt, met vertrouwen in je lichaam.

De praktijk is vlot bereikbaar vanuit Tienen, Glabbeek, Kortenaken, Linter, Hoegaarden en omstreken. Lukt verplaatsen niet tijdens de behandeling, dan zijn huisbezoeken in de regio mogelijk. Lees meer op de pagina oncologische revalidatie.

Veelgestelde vragen

Mag ik sporten op de dag van mijn chemo? Vaak kan lichte beweging zoals wandelen ook op behandeldagen, maar dit is individueel. We stemmen het bewegingsschema af op je kuurschema en op hoe je reageert.

Ik ben te moe om te bewegen. Wat nu? Net dan is begeleiding zinvol. We starten heel laagdrempelig, soms met enkele minuten, en bouwen op. Vermoeidheid is de belangrijkste reden om te starten, niet om te wachten.

Heb ik een voorschrift nodig? Voor terugbetaling door de mutualiteit is een voorschrift van je arts nodig. Vraag ernaar bij je oncoloog of huisarts; die schrijven kinesitherapie tijdens een kankerbehandeling doorgaans graag voor. Hoe de terugbetaling precies werkt, lees je in het artikel over terugbetaling van kinesitherapie.

Is dit enkel voor borstkanker? Nee, oncologische revalidatie is zinvol bij alle types kanker. De aanpak wordt afgestemd op jouw diagnose en behandeling.

Bronnen

• Ligibel e.a., Journal of Clinical Oncology 2022: ASCO-richtlijn over beweging, voeding en gewicht tijdens kankerbehandeling
• Campbell e.a., Medicine & Science in Sports & Exercise 2019: ACSM-richtlijnen voor bewegen bij kanker
• Mustian e.a., JAMA Oncology 2017: meta-analyse behandelingen voor kankergerelateerde vermoeidheid
• van Waart e.a., Journal of Clinical Oncology 2015: de PACES-studie over trainen tijdens chemotherapie
• KNGF-richtlijn Oncologie: veilig trainen bij kanker
• Rafn e.a., Journal of Clinical Oncology 2022: prospectieve opvolging van armlymfoedeem

---

Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Overleg bij twijfel altijd met je behandelend arts of oncoloog.